सरकारी योजना महाराष्ट्र.

प्रस्तावना

महाराष्ट्र हा कृषीप्रधान राज्य असून राज्यातील मोठ्या प्रमाणावर शेतकरी शेतीवर अवलंबून आहेत. शेतीमधून शाश्वत उत्पन्न मिळावे यासाठी शासन विविध योजना राबवत असते. त्यापैकी एक महत्त्वाची योजना म्हणजे भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना.

ही योजना शेतकऱ्यांना फळबाग लागवडीसाठी आर्थिक मदत देऊन त्यांचे उत्पन्न वाढविण्याचा उद्देश ठेवून सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेमुळे शेतकऱ्यांना फळपिकांच्या माध्यमातून दीर्घकालीन उत्पन्नाचा स्रोत उपलब्ध होतो.

---

भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना काय आहे?

भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना ही महाराष्ट्र शासनाच्या कृषी विभागामार्फत राबवली जाणारी योजना आहे. या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना फळबाग लागवडीसाठी आर्थिक अनुदान दिले जाते.

ही योजना विशेषतः अल्पभूधारक व अत्यल्पभूधारक शेतकऱ्यांसाठी फायदेशीर ठरते. या माध्यमातून शेतकऱ्यांना आंबा, डाळिंब, पेरू, संत्रा, मोसंबी यांसारख्या फळपिकांची लागवड करण्यासाठी प्रोत्साहन दिले जाते.

---

योजनेची गरज

• पारंपरिक शेतीत हवामान बदलामुळे उत्पन्न घटते.
• शेतकऱ्यांना स्थिर आणि दीर्घकालीन उत्पन्नाची गरज आहे.
• फळबाग लागवड ही शाश्वत शेतीसाठी उपयुक्त ठरते

योजनेची सुरुवात

भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना 2018-19 च्या खरीप हंगामापासून महाराष्ट्रात सुरू करण्यात आली. यापूर्वी रोजगार हमी योजनेशी संबंधित फळबाग लागवड योजना अस्तित्वात होती.

मात्र त्या योजनेचा लाभ अनेक शेतकऱ्यांना मिळत नव्हता. त्यामुळे राज्यातील अधिकाधिक शेतकऱ्यांना लाभ मिळावा म्हणून ही नवीन योजना सुरू करण्यात आली.

---

योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट

या योजनेचे प्रमुख उद्दिष्ट पुढीलप्रमाणे आहेत:

• शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे
• फळबाग लागवडीला प्रोत्साहन देणे
• दीर्घकालीन उत्पन्नाचे स्रोत निर्माण करणे
• नैसर्गिक संसाधनांचे संवर्धन करणे
• हवामान बदलाचा परिणाम कमी करणे
• शाश्वत शेती पद्धती विकसित करणे

---

योजनेत सहभागी होण्याची प्रक्रिया

भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजनेत सहभागी होण्यासाठी पुढील प्रक्रिया पूर्ण करावी लागते.

1. अर्ज प्रक्रिया

• दरवर्षी एप्रिल महिन्यात जाहिरात प्रसिद्ध केली जाते.
• इच्छुक शेतकऱ्यांनी 21 दिवसांच्या आत अर्ज सादर करावा.

2. अर्जांची निवड

• अर्जांची संख्या जास्त असल्यास सोडत पद्धतीने लाभार्थी निवडले जातात.

3. कागदपत्र पडताळणी

निवड झाल्यानंतर लाभार्थ्यांनी आवश्यक कागदपत्रे सादर करावी लागतात.

4. पूर्वसंमती

कागदपत्रे पडताळल्यानंतर शेतकऱ्यांना फळबाग लागवडीसाठी पूर्वसंमती दिली जाते.

5. लागवड कालावधी

पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर 75 दिवसांच्या आत फळबाग लागवड करणे आवश्यक असते.

---

क्षेत्र मर्यादा

या योजनेअंतर्गत लागवडीसाठी खालील क्षेत्र मर्यादा लागू आहे.

विभाग	किमान क्षेत्र	कमाल क्षेत्र
कोकण	0.10 हेक्टर	10 हेक्टर
इतर विभाग	0.20 हेक्टर	6 हेक्टर

---

लाभार्थी पात्रता

या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी पुढील पात्रता आवश्यक आहे:

• अर्जदार शेतकरी असावा
• महाराष्ट्रातील शेतकरी असणे आवश्यक
• शेतकऱ्याच्या नावावर 7/12 उतारा असणे आवश्यक
• संयुक्त खातेदार असल्यास सर्वांची संमती आवश्यक
• शेती हा मुख्य व्यवसाय असावा
• अनुसूचित जाती / जमाती / महिला / दिव्यांग यांना प्राधान्य

---

योजनेत समाविष्ट फळपिके

या योजनेत अनेक बहुवर्षीय फळपिकांचा समावेश आहे.

प्रमुख फळपिके

• आंबा
• काजू
• पेरू
• डाळिंब
• संत्रा
• मोसंबी
• कागदी लिंबू
• आवळा
• जांभूळ
• सीताफळ
• चिकू
• अंजीर
• नारळ

---

फळबाग लागवडीसाठी अनुदान

या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना तीन वर्षांमध्ये अनुदान दिले जाते.

वर्ष	अनुदान टक्केवारी
पहिले वर्ष	50%
दुसरे वर्ष	30%
तिसरे वर्ष	20%

उदाहरणार्थ:

• खड्डे खोदणे
• रोपे लावणे
• ठिबक सिंचन
• पीक संरक्षण

यासाठी शासनाकडून आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

---

ठिबक सिंचन सुविधा

फळबाग लागवडीसाठी ठिबक सिंचन अत्यंत महत्त्वाचे आहे. त्यामुळे या योजनेत:

• ठिबक सिंचनासाठी 100% अनुदान दिले जाते.
• प्रधानमंत्री कृषी सिंचन योजना अंतर्गत पूरक अनुदान मिळते.

---

लागवड कालावधी

फळबाग लागवडीचा कालावधी:

1 मे ते 30 नोव्हेंबर

या कालावधीत लागवड करणे आवश्यक असते.

---

अनुदान वितरण पद्धत

अनुदान थेट शेतकऱ्यांच्या खात्यात जमा केले जाते.

• DBT प्रणालीद्वारे
• आधार लिंक असलेले बँक खाते आवश्यक
• अर्ज करण्यासाठी येथे क्लिक करा

---

शेतकऱ्यांची जबाबदारी

लाभार्थी शेतकऱ्यांनी खालील जबाबदाऱ्या पार पाडणे आवश्यक आहे:

• 75 दिवसांत फळबाग लागवड करणे
• ठिबक सिंचन बसवणे
• रोपांची योग्य काळजी घेणे
• किमान 80% झाडे जिवंत ठेवणे

---

योजनेचे फायदे

भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजनेमुळे शेतकऱ्यांना अनेक फायदे होतात.

आर्थिक फायदे

• दीर्घकालीन उत्पन्न
• उत्पादन वाढ
• बाजारपेठेत चांगला दर

पर्यावरणीय फायदे

• जमिनीचे संरक्षण
• पाणी व्यवस्थापन सुधारणा
• हवामान बदलाचा परिणाम कमी

---

योजनेचे सामाजिक महत्त्व

या योजनेमुळे ग्रामीण भागात मोठा बदल होत आहे.

• ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत होते
• रोजगार निर्मिती होते
• शेतकऱ्यांचे जीवनमान सुधारते

---

निष्कर्ष

भाऊसाहेब फुंडकर फळबाग लागवड योजना ही महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी अत्यंत महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेमुळे शेतकऱ्यांना फळपिकांच्या माध्यमातून स्थिर आणि दीर्घकालीन उत्पन्न मिळण्याची संधी मिळते. जर योग्य नियोजन करून फळबाग लागवड केली तर शेतकरी आर्थिकदृष्ट्या सक्षम होऊ शकतात.

ही योजना महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी शाश्वत शेतीला चालना देणारी योजना आहे. योग्य अर्ज प्रक्रिया पूर्ण करून शेतकरी या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

अधिक वाचा

नमो शेतकरी महासन्मान निधी योजना.